{"id":1438,"date":"2020-07-19T20:27:23","date_gmt":"2020-07-19T18:27:23","guid":{"rendered":"http:\/\/ptn.elk.pl\/?p=1438"},"modified":"2024-03-17T17:09:21","modified_gmt":"2024-03-17T16:09:21","slug":"plebiscyt-na-warmii-i-mazurach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/2020\/07\/19\/plebiscyt-na-warmii-i-mazurach\/","title":{"rendered":"Plebiscyt na Warmii i Mazurach"},"content":{"rendered":"\n

Plebiscyt na Warmii i Mazurach<\/strong>,\u00a0Plebiscyt w Prusach Wschodnich i Zachodnich<\/strong> (niem. Volksabstimmungen in Teilen Ost- und Westpreu\u00dfens<\/em>) \u2013 jeden z dw\u00f3ch plebiscut\u00f3w dotycz\u0105cych Polski, wyznaczonych w 1919 r. w wersalskim traktacie pokojowym ko\u0144cz\u0105cym I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Plebiscyt zosta\u0142 przeprowadzony 11 lipca 1920 na obszarze Warmii, Mazur i Powi\u015bla. W plebiscycie ludno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca Warmi\u0119, Mazury i Powi\u015ble mia\u0142a zdecydowa\u0107 o przy\u0142\u0105czeniu tych ziem do nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa polskiego lub o pozostawieniu ich w granicach Prus Wschodnich i Prus Zachodnich. Nad przebiegiem g\u0142osowania czuwa\u0142y komisje mi\u0119dzysojusznicze powo\u0142ane przez Lig\u0119 Narod\u00f3w. Argumentem na rzecz w\u0142\u0105czenia tego obszaru do Polski by\u0142o przede wszystkim to, \u017ce wed\u0142ug danych polskich, 80% (wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 niemieckich \u2013 tylko 10%) jego ludno\u015bci pos\u0142ugiwa\u0142o si\u0119 w \u017cyciu codziennym lokalnym wariantem j\u0119zyka polskiego <\/sup>\u00a0\u2013 a wi\u0119c, zgodnie z przyj\u0119t\u0105 w traktacie wersalskim zasad\u0105 tworzenia pa\u0144stw narodowych, obszar ten powinien by\u0142 znale\u017a\u0107 si\u0119 w Polsce. Podnoszono te\u017c argument historyczny: przed 1772 rokiem cz\u0119\u015b\u0107 tych ziem (Warmia i Powi\u015ble) wchodzi\u0142a w sk\u0142ad Rzeczypospolitej. Traktat wersalski nie przyznawa\u0142 jednak Polsce \u017c\u0105danych obszar\u00f3w, pozostawiaj\u0105c decyzj\u0119 o ich pa\u0144stwowej przynale\u017cno\u015bci zamieszka\u0142ym tam Mazurom, Warmiakom i Powi\u015blakom. Wyj\u0105tkiem by\u0142o w\u0142\u0105czenie w sk\u0142ad Polski cz\u0119\u015bci powiatu nidzickiego z Dzia\u0142dowem w lutym 1920 roku. Motywowane to by\u0142o gospodarczymi interesami Polski (przez Dzia\u0142dowo przebiega\u0142a linia kolejowa z Warszawy do Gda\u0144ska).<\/p>\n\n\n\n

Obszar plebiscytowy obejmowa\u0142 trzy powiaty na Warmii (miasto Olsztyn, powiaty ziemskie olszty\u0144ski i reszelski), osiem powiat\u00f3w na Mazurach (ostr\u00f3dzki, nidzicki, szczycie\u0144ski, piski, e\u0142cki, olecki, gi\u017cycki i mr\u0105gowski) i cztery powiaty na Powi\u015blu (suski, kwidzy\u0144ski, sztumski i malborski). Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, nie obejmowa\u0142 on p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Warmii oraz okr\u0119gu Elblaga, nale\u017c\u0105cych do 1772 roku do Polski, kt\u00f3re by\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci niemieckoj\u0119zyczne.<\/p>\n\n\n\n

Przeprowadzenie plebiscytu nadzorowa\u0142y komisje alianckie, kt\u00f3rych siedzibami by\u0142y Kwidzyn i Olsztyn. Polsk\u0105 akcj\u0105 wyborcz\u0105 kierowa\u0142 Mazurski Komitet Plebiscytowy, Warmi\u0144ski Komitet Plebiscytowy oraz Mazurski Zwi\u0105zek Ludowy.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki plebiscytu by\u0142y dla Polski druzgoc\u0105c\u0105 kl\u0119sk\u0105. W okr\u0119gu olszty\u0144skim za Niemcami opowiedzia\u0142o si\u0119 363 209 os\u00f3b, za Polsk\u0105 \u2013 7 980, w okr\u0119gu kwidzy\u0144skim za Niemcami 96 894, za Polsk\u0105 \u2013 7 947. (wed\u0142ug innych opracowa\u0144: za Polsk\u0105 8018 os\u00f3b, a za Niemcami 96 923 osoby) W obu okr\u0119gach za Polsk\u0105 g\u0142osowa\u0142o 3,4% uprawnionych. Najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w za Polsk\u0105 pad\u0142o w powiatach sztumskim (19,07%) i olszty\u0144skim (13,47%), najmniej za\u015b w okr\u0119gach mazurskich (np. w powiecie Olecko tylko 2 g\u0142osy na prawie 30 tys. bior\u0105cych udzia\u0142 w plebiscycie, st\u0105d p\u00f3\u017aniejsza niemiecka nazwa miasta Treuburg<\/em>). W ca\u0142o\u015bci za przy\u0142\u0105czeniem do Polski opowiedzia\u0142y si\u0119 cztery gminy mazurskie (trzy w pow. ostr\u00f3dzkim i jedna w okr\u0119gu nidzickim), cztery warmi\u0144skie (trzy w pow. olszty\u0144skim ziemskim i jedna w okr\u0119gu Reszel) oraz 25 le\u017c\u0105cych na Powi\u015blu (zob. W\u0142adys\u0142aw \u0141ega, \u201eZiemia Malborska\u201d, Toru\u0144 1933, mapka IV Wyniki plebiscytu w r. 1920<\/em>, s. 9). W rezultacie plebiscytu na Mazurach przy\u0142\u0105czono do Polski wsie Lubstynek, Napromek oraz Groszki, a na Powi\u015blu \u2013 Ma\u0142e P\u00f3lko, Nowe Lignowy, Kramrowo, Bursztych i Janowo. Do Polski r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119d\u00f3w gospodarczych przy\u0142\u0105czono port rzeczny w Korzeniewie bez samej wsi Korzeniewo (inaczej Kurzybrak<\/em>) oraz przycz\u00f3\u0142ek mostowy w Opaleniu.<\/p>\n\n\n\n

Na niekorzystny dla Polski wynik z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 szereg przyczyn. Po pierwsze strona niemiecka dysponowa\u0142a olbrzymi\u0105 przewag\u0105 materialn\u0105, organizacyjn\u0105 i propagandow\u0105. Wp\u0142yw na przebieg kampanii plebiscytowej mia\u0142a terrorystyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 niemieckich boj\u00f3wek, a tak\u017ce stronnicza nieraz postawa Komisji Mi\u0119dzysojuszniczej (g\u0142\u00f3wnie jej w\u0142osko-brytyjskiej cz\u0119\u015bci, francuska by\u0142a nastawiona bardziej propolsko). Poza tym na kartach wyborczych zamiast s\u0142owa\u00a0Niemcy<\/em> wydrukowane by\u0142y s\u0142owa Prusy Wschodnie<\/em>. Mazurzy i Warmiacy mieli zatem wybiera\u0107 mi\u0119dzy doskonale im znanymi Prusami Wschodnimi a odrodzonym pa\u0144stwem polskim, z kt\u00f3rym stracili \u0142\u0105czno\u015b\u0107 w 1772 roku (Warmiacy i Powi\u015blacy) albo nie posiadali jej nigdy wcze\u015bniej (Mazurzy). Ponadto plebiscyt odby\u0142 si\u0119 w bardzo trudnym dla Polski momencie, w czasie rozpocz\u0119tej 4 lipca 1920 generalnej ofensywy Armii Czerwonej w trakcie wojnie polsko – bolszewickiej. W przeddzie\u0144 plebiscytu \u2013 9 lipca 1920 premier RP W\u0142adys\u0142aw Grabski na konferencji w Spa oficjalnie poprosi\u0142 pa\u0144stwa Ententy o pomoc wobec agresji bolszewickiej. Sytuacja na froncie polsko-sowieckim dawa\u0142a niemieckiej propagandzie pretekst do okre\u015blania Polski mianem pa\u0144stwa sezonowego i wykorzystania obaw uczestnik\u00f3w plebiscytu przed zagro\u017ceniem terrorem Czeka (o kt\u00f3rym donosi\u0142a prasa) i narzuceniem si\u0142\u0105 ustroju sowieckiego. By\u0142y to przes\u0142anki sk\u0142aniaj\u0105ce do g\u0142osowania za utrzymaniem status quo<\/em>. Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142 fakt przywiezienia na ten teren przez w\u0142adze niemieckie oko\u0142o 100 000 os\u00f3b, przewa\u017cnie emigrant\u00f3w z Zag\u0142\u0119bia Ruhry, jako urodzonych na terenie Mazur przed 1905 i maj\u0105cych powy\u017cej 20 lat (analogicznie do plebiscytu g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego, gdzie strona polska poprosi\u0142a emigrant\u00f3w o udzia\u0142 w g\u0142osowaniu, kt\u00f3rzy jednak g\u0142osowali g\u0142\u00f3wnie za Niemcami). Te osoby stanowi\u0142y 30% do 40% g\u0142osuj\u0105cych w mazurskich powiatach i w ponad 95% g\u0142osowa\u0142y za pozostaniem w Prusach Wschodnich. Ostatecznie niemal ca\u0142y obszar plebiscytowy pozosta\u0142 w granicach Niemiec, Polsce przyznano jedynie 8 gmin (5 na Powi\u015blu i 3 na Mazurach), a granica mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Niemcami bieg\u0142a odt\u0105d wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu Wis\u0142y.[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Na\nsetn\u0105 rocznic\u0119 tego wydarzenia Muzeum Historyczne w E\u0142ku  przygotowa\u0142o wystaw\u0119 \u201eE\u0142k\n1920. Plebiscyt na Mazurach\u201d, kt\u00f3rej wernisa\u017c odby\u0142 si\u0119 08.07.2020 o\ngodzinie 18:00 w swoich salach wystawowych. W trudnej sytuacji zwi\u0105zanej z\npandemi\u0105 koronawirusa COVID \u2013 19 zachowane by\u0142y rygory: obowi\u0105zkowe maseczki na\ntwarzach, dezynfekcja d\u0142oni, zachowane odleg\u0142o\u015bci i ma\u0142e grupy zwiedzaj\u0105cych.\nBy\u0142 to pierwszy wernisa\u017c od chwili og\u0142oszenia pandemii. <\/p>\n\n\n\n

Wszyscy, kt\u00f3rzy przybyli na wernisa\u017c przed godzin\u0105 18:00\nzaj\u0119li miejsca w wagonach kolejki w\u0105skotorowej, kt\u00f3re specjalnie zosta\u0142y\npodstawione na perony by\u0142ej stacji w\u0105skotorowej. Uroczysto\u015bci otworzy\u0142 Dyrektor\nMuzeum Historycznego dr Rafa\u0142 \u017bytyniec witaj\u0105c wszystkich przyby\u0142ych a\nszczeg\u00f3lnie w\u0142adze administracyjne miasta i powiatu oraz przedstawicieli\ninstytucji wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Muzeum przy organizacji wystawy, a w \u015br\u00f3d nich\nprzedstawicieli Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego: Marka Nowickiego,\nZdzis\u0142awa Bere\u015bniewicza oraz Marka Buze.. Poinformowa\u0142, \u017ce wystaw\u0119 obj\u0105\u0142\npatronatem honorowym Prezydent Miasta E\u0142ku. Nast\u0119pnie g\u0142os zabra\u0142 Prezydent\nMiasta E\u0142ku pan Tomasz Andrukiewicz opowiadaj\u0105c mi\u0119dzy innymi o swoich\nwra\u017ceniach z lektury pierwszego numeru Rzeczypospolitej<\/em>\noraz wsp\u00f3\u0142czesnych wydawnictw na temat Plebiscytu. Ponownie g\u0142os zabra\u0142 dr\nRafa\u0142 \u017bytyniec w kr\u00f3tkich s\u0142owach przedstawiaj\u0105c osob\u0119 profesora Roberta Trab\u0119,\nkt\u00f3ry przygotowa\u0142 wyk\u0142ad Lokalne\nzdarzenie w okowach wielkiej historii. Jak w E\u0142ku opowiada\u0107 o plebiscycie 1920\nroku. Profesor Traba w<\/em> bardzo ciekawy spos\u00f3b przedstawi\u0142 \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119\ngeopolityczn\u0105 Mazur i E\u0142ku, przygotowania do przeprowadzenia oraz sam przebieg\ng\u0142osowania a tak\u017ce jego skutki.<\/p>\n\n\n\n

Po wyk\u0142adzie dr Rafa\u0142 \u017bytyniec wraz z prezydentem Tomaszem\nAndrukiewiczaem w podzi\u0119kowaniu za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 przy organizacji wystawy wr\u0119czyli\ndrobne upominki dla Marka Nowickiego, Marka Buze, Anny Buz, Wojciechowi\nKujawskiemu i innym. Na koniec zaprosi\u0142 wszystkich do zwiedzenia wystawy w\nma\u0142ych grupkach. Po wystawie oprowadzi\u0142 Jakub Kny\u017cewski.<\/p>\n\n\n\n

Na wystawie mo\u017cna by\u0142o obejrze\u0107 m.in. eksponaty cz\u0142onk\u00f3w Polskiego\nTowarzystwa Numizmatycznego Oddzia\u0142 w Suwa\u0142kach Kolo w E\u0142ku pana Marka Buze\noraz Marka Nowickiego.<\/p>\n\n\n\n

 Zainteresowanych\nprzebiegiem wernisa\u017cu oraz wyk\u0142adem profesora Traby zach\u0119cam do obejrzenia relacji\nz uroczysto\u015bci: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=mbK2RwrFo5U<\/a>
<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Za Wikipedi\u0105. https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Plebiscyt_na_Warmii_i_Mazurach<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Plebiscyt na Warmii i Mazurach,\u00a0Plebiscyt w Prusach Wschodnich i Zachodnich (niem. Volksabstimmungen in Teilen Ost- und Westpreu\u00dfens) \u2013 jeden z dw\u00f3ch plebiscut\u00f3w dotycz\u0105cych Polski, wyznaczonych w 1919 r. w wersalskim traktacie pokojowym ko\u0144cz\u0105cym I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Plebiscyt zosta\u0142 przeprowadzony 11 lipca 1920 na obszarze Warmii, Mazur i Powi\u015bla. W plebiscycie ludno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca Warmi\u0119, Mazury i … Czytaj dalejPlebiscyt na Warmii i Mazurach<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1438"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1438"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1438\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1439,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1438\/revisions\/1439"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1438"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1438"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1438"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}