Od dawna specjali\u015bci g\u0142owili\nsi\u0119 nad tym, dlaczego staro\u017cytny Wsch\u00f3d, a potem Grecja i Rzym, przyjmowa\u0142y na\nog\u00f3\u0142 stosunek warto\u015bci z\u0142ota do srebra jak 1 do 13,5, czyli jak by\u015bmy to dzi\u015b\nokre\u015blili, \u017ce gram z\u0142ota odpowiada 13,5 gramom srebra. W ko\u0144cu znaleziono klucz\ndo tej dziwnej zagadki. Najstarsze cywilizacje \u2013 sumeryjsko \u2013babilo\u0144ska i\negipska zostawi\u0142y ca\u0142y system oblicze\u0144, opartych na dok\u0142adnych obserwacjach\ndr\u00f3g cia\u0142 niebieskich: s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca. Wiedza ta by\u0142a konieczno\u015bci\u0105 \u017cyciow\u0105\nlud\u00f3w, kt\u00f3rych byt i kultur\u0119 kszta\u0142towa\u0142y wylewy rzek Eufratu i Nilu. Trzeba\nby\u0142o dok\u0142adnie wiedzie\u0107, kiedy zacznie przybiera\u0107 woda, aby wielkie sztuczne\njeziora, kana\u0142y, \u015bluzy, ca\u0142e systemy nawadniaj\u0105ce by\u0142y przygotowane na przyj\u0119cie\nogromne jej masy. Obliczono wi\u0119c dawno, \u017ce ksi\u0119\u017cyc, aby okr\u0105\u017cy\u0107 ziemi\u0119,\npotrzebuje na to 27 d\u00f3b, a s\u0142o\u0144ce – zgodnie z \u00f3wczesnym stanem wiedzy – kr\u0105\u017c\u0105ce\nwok\u00f3\u0142 nieruchomej ziemi 360 d\u00f3b. Ju\u017c astronomowie babilo\u0144scy obliczyli\ndok\u0142adnie, \u017ce rok s\u0142oneczny liczy 365 dni z godzinami i minutami. S\u0142o\u0144cu i\nksi\u0119\u017cycowi, kt\u00f3re przybiera\u0142y r\u00f3\u017cne nazwy i postacie b\u00f3stw, po\u015bwi\u0119cono rzeczy\nnajcenniejsze \u2013 kruszce, kt\u00f3re nosi\u0142y ich barw\u0119: srebrnemu ksi\u0119\u017cycowi \u2013 srebro,\nz\u0142otemu s\u0142o\u0144cu \u2013 z\u0142oto. Opr\u00f3cz wspomnianych metali w u\u017cyciu by\u0142a mied\u017a\nczerwona, po\u015bwi\u0119cona planecie Wenus. A kiedy przysz\u0142o do okre\u015blenia warto\u015bci\ntych kruszc\u00f3w, za podstaw\u0119 przyj\u0119to relacje obrot\u00f3w s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142\nziemi: oko\u0142o 27 do 360, czyli 1 : 13,5.<\/p>\n\n\n\n
Kruszce\nszlachetne kr\u0105\u017cy\u0142y pocz\u0105tkowo jako surowe, nie obrobione kawa\u0142ki z\u0142ota lub\nsrebra. Przy kupnie i sprzeda\u017cy trzeba by\u0142o za ka\u017cdym razem odwa\u017ca\u0107 i odr\u0105bywa\u0107\nodpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 metalu. Nazwa rubla, po polsku – r\u0105bla \u2013 od r\u0105ba\u0107, zachowa\u0142a w sobie \u015blady tego\nsposobu p\u0142acenia. Wynalazku monety dokonano prawie jednocze\u015bnie w VII w. p. n. e. w Lidii, na zachodnich wybrze\u017cach\nAzji Mniejszej (dzisiejsza Turcja), oraz w pa\u0144stwie Fejdona, kt\u00f3ry w\u0142ada\u0142\nArgolid\u0105 na Peloponezie i bogat\u0105 w srebro wysp\u0105 Egin\u0105 (Grecja). Lidyjska rzeka\nPaktolos p\u0142yn\u0119\u0142a dos\u0142ownie po z\u0142otym, a w\u0142a\u015bciwie elektronowym dnie. (Elektron\n– minera\u0142 b\u0119d\u0105cy stopem z\u0142ota i srebra). W\u0142asny i \u0142atwo dost\u0119pny kruszec oraz\nt\u0119tni\u0105ce \u017cyciem rynki to warunki, w kt\u00f3rych narodzi\u0142a si\u0119 moneta znaczona\nkr\u00f3lewskim znakiem.<\/p>\n\n\n\n
Tw\u00f3rc\u0105\npierwszego systemu monetarnego by\u0142 kr\u00f3l Lidii Alayttes (606-561 r. p.n.e.).\nWprowadzi\u0142 on system dwu kruszcowy. Ale dopiero jego syn Krezus udoskonali\u0142\nsystem pieni\u0119\u017cny ojca, ustalaj\u0105c \u201eastronomiczny\u201d stosunek warto\u015bci monet\nz\u0142otych do srebrnych w wysoko\u015bci 1 : 13,5. Ameryka\u0144ska ekipa archeolog\u00f3w z\nuniwersytetu Harward i Cornell natrafi\u0142a w 1968 r. pod ruinami Sardes, stolicy\nLidii, na piece odlewnicze, miechy i wiele wyrob\u00f3w ze z\u0142ota. Odkrycie to\npozwoli\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce przerabiano tam na wielk\u0105 skal\u0119 z\u0142oto, z kt\u00f3rego bito monety\ni przedmioty ozdobne. Okazuje si\u0119, \u017ce Krezus by\u0142 o wiele bogatszy ni\u017c\ndotychczas s\u0105dzono. O bogactwie z\u0142ota w Azji Mniejszej daj\u0105 nam wyobra\u017cenie\nlegendy o skarbach Krezusa i Midasa oraz wyprawie Argonaut\u00f3w do Kolchidy po\ntzw. \u201ez\u0142ote runo\u201d. Z\u0142ote runo otrzymywano w ten spos\u00f3b, \u017ce wyk\u0142adano sk\u00f3ry\nowcze na dnie z\u0142otodajnej rzeki, kt\u00f3rej wody unosi\u0142y drobniutkie py\u0142ki z\u0142ota i\npozostawia\u0142y na futrze ci\u0119\u017csze ziarenka z\u0142otego piasku.<\/p>\n\n\n\n
Od\nchwili wybicia pierwszych monet w Lidii i Argilidzie, kawa\u0142ek kruszcu,\nopatrzony znakiem, nabiera\u0142 specjalnego znaczenia. Stempel lub imi\u0119 kr\u00f3la\nstanowi\u0142o r\u0119kojmi\u0119, \u017ce zawarto\u015b\u0107 czystego metalu, srebra czy z\u0142ota oraz\nprzyj\u0119ta w danym kraju waga pieni\u0105\u017cka jest w\u0142a\u015bciwa. Monety trzeba by\u0142o liczy\u0107,\na nie wa\u017cy\u0107. Ta wielka rewolucja wp\u0142yn\u0119\u0142a na wytworzenie si\u0119 nowych poj\u0119\u0107 w\numys\u0142owo\u015bci ludzkiej. Dawniej kupiec czy rzemie\u015blnik, chc\u0105c u\u015bwiadomi\u0107 swoje\nbogactwo, musia\u0142 policzy\u0107, ile ma sztuk byd\u0142a, koni, miar zbo\u017ca, ile talent\u00f3w\nczy min z\u0142ota i srebra, ile dom\u00f3w, ziemi, itd., ale nie m\u00f3g\u0142 okre\u015bli\u0107 ile jego\nmaj\u0105tek jest wart \u0142\u0105cznie. Nauczywszy si\u0119 przelicza\u0107 warto\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w na\njednostki pieni\u0119\u017cne, cz\u0142owiek wytworzy\u0142 w swoim umy\u015ble poj\u0119cie sumy, jak\u0105\nposiada w danej chwili lub pragn\u0105\u0142by posiada\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Od\nniepami\u0119tnych czas\u00f3w gromadzenie z\u0142ota, pieni\u0119dzy kruszcowych uwa\u017cano za\n\u201em\u0105dro\u015b\u0107 finansow\u0105\u201d. Bogata arystokracja, kupcy, bankierzy ukrywali\nnagromadzone oszcz\u0119dno\u015bci \u2013 najcz\u0119\u015bciej zakopywali je w ziemi. Natomiast\npa\u0144stwo przechowywa\u0142o rezerwy skarbowe w skarbcu publicznym. Zasoby skarbca\nmog\u0142y by\u0107 w wyj\u0105tkowych sytuacjach naruszane, np. na finansowanie wojny.<\/p>\n\n\n\n
Niekiedy\nmoneta dobra znika\u0142a z obiegu, a na jej miejsce pojawia\u0142a si\u0119 moneta z gorszego\nkruszcu lub zgo\u0142a miedziana. W staro\u017cytnej Grecji za fa\u0142szowanie pieni\u0119dzy karano wygnaniem lub\n\u015bmierci\u0105.. Wiadomo, \u017ce filozof Diogenes z Synopy (413-323r. p.n.e.) by\u0142 fa\u0142szerzem monet. Ju\u017c jego\nojciec, bankier w Synopie, zajmowa\u0142 si\u0119 fa\u0142szowaniem pieni\u0119dzy. Przy\u0142apany na\ntym uczynku, zosta\u0142 wtr\u0105cony do wi\u0119zienia, gdzie zmar\u0142. Syn pocz\u0105tkowo trzyma\u0142\nsi\u0119 z daleka od tego procederu, ale po pewnym czasie postanowi\u0142 zasi\u0119gn\u0105\u0107 w tej\nsprawie rady u wyroczni w Delfach. Tam na \u015bwi\u0105tyni Apollina widnia\u0142 napis:\n\u201eLepiej podrabia\u0107 pieni\u0105dze ani\u017celi prawd\u0119\u201d. To go przekona\u0142o. Gdy odkryto jego\nczyny, zosta\u0142 skazany na wygnanie. Uda\u0142 si\u0119 do Aten gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 ju\u017c tyko\nwy\u0142\u0105cznie filozofi\u0105, g\u0142osz\u0105c m.in. i\u017c\numi\u0142owanie pieni\u0105dza jest \u017ar\u00f3d\u0142em z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
W\n\u015bredniowiecznej europie ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 z\u0142otych monet,. By\u0142y one po prostu za\ndrogie i nie odpowiada\u0142y potrzebom gospodarki. A\u017c do po\u0142owy XIII wieku\nchrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiatem rz\u0105dzi\u0142o srebro. Od 1096 r. ci\u0105gn\u0119\u0142y do Palestyny\ntysi\u0105ce zbrojnych rycerzy do walki o Ziemi\u0119 \u015awi\u0119t\u0105. Ci, do kt\u00f3rych u\u015bmiechn\u0105\u0142\nsi\u0119 los, zabrali w drog\u0119 powrotn\u0105 bogate\n\u0142upy. Na drugi brzeg Morza \u015ar\u00f3dziemnego pop\u0142yn\u0119\u0142y znaczne ilo\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiego\nz\u0142ota. Nap\u0142yw bogactwa ca\u0142kowicie odmieni\u0142 ekonomiczne oblicze kontynentu.\nStosowane dotychczas drobne denary ze srebra nie zaspokaja\u0142y wymaga\u0144 handlu.\nNiezb\u0119dne by\u0142o stworzenie grubszej i bardziej stabilnej jednostki p\u0142atniczej.\nNa p\u00f3\u0142noc od Alp rol\u0119 t\u0119 zacz\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0107 srebrny grosz. Po\u0142udnie natomiast zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do z\u0142ota. W po\u0142owie XIII wieku\nzgromadzone we W\u0142oszech z\u0142oto po raz pierwszy od stuleci trafi\u0142o do\neuropejskich mennic, i to od razu w dw\u00f3ch konkuruj\u0105cych ze sob\u0105 miastach –\nGenui i Florencji. Z\u0142ota moneta z Florencji przez niemal trzy stulecia\nwyznacza\u0142a pieni\u0119\u017cne standardy. Podobne z\u0142ote monety bito w wielu innych\npa\u0144stwach, \u017cadne na\u015bladownictwo nie dor\u00f3wna\u0142o jednak sukcesowi orygina\u0142u. Monety\nz Florencji produkowane by\u0142y w tak du\u017cych ilo\u015bciach, \u017ce bez problemu znalaz\u0142y\ndrog\u0119 do sakiewki prawie ka\u017cdego zamo\u017cnego Europejczyka. P\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze\nnie bez powodu opisywane jest wi\u0119c jako epoka dominacji florena.<\/p>\n\n\n\n
Odkrycie\nbogatych z\u0142\u00f3\u017c srebra w Kutnej Horze, ok. 150 km na wsch\u00f3d od Pragi, przyczyni\u0142o\nsi\u0119 do powstania i popularyzacji grosza praskiego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105\nobrotu gospodarczego w Europie \u015arodkowej (w tym w Polsce). Kr\u00f3l Wac\u0142aw II\nwykorzysta\u0142 ten fakt, zmodyfikowa\u0142 gospodark\u0119 kruszcow\u0105 i zreformowa\u0142 system\nwalutowy. Cienkie, jednostronne brakteaty zast\u0105piono dwustronnymi. Zaniechano\nte\u017c praktyki renowacji monet. Grosz praski, wybity po raz pierwszy w 1300 r.,\nzyska\u0142 niebywa\u0142\u0105 popularno\u015b\u0107. Jego emisja trwa\u0142a do 1547 r. Moneta wa\u017cy\u0142a ok.\n3,9 g przy pr\u00f3bie srebra 937\/1000. W szczytowym okresie produkcja si\u0119ga\u0142a 55\nton, co dawa\u0142o ok. 14,5 mln sztuk groszy. Jeden grosz praski odpowiada\u0142\ndwunastu denarom. W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek, w okresie dominacji na rynku groszy\npraskich, podj\u0105\u0142 skromn\u0105 pr\u00f3b\u0119\nwprowadzenia monety z\u0142otej. Jej wspomnieniem jest unikatowy, owiany legend\u0105\nfloren kr\u00f3la z 1330 r. Odnaleziono go przypadkiem w 1847 r., gdy mia\u0142 trafi\u0107 do\ntygla Boche\u0144skiego z\u0142otnika. Uratowany przed zniszczeniem stanowi dzi\u015b ozdob\u0119\nkolekcji Emeryka Hutten Czapskiego w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n
\nJan Z\u0142otowski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od dawna specjali\u015bci g\u0142owili si\u0119 nad tym, dlaczego staro\u017cytny Wsch\u00f3d, a potem Grecja i Rzym, przyjmowa\u0142y na og\u00f3\u0142 stosunek warto\u015bci z\u0142ota do srebra jak 1 do 13,5, czyli jak by\u015bmy to dzi\u015b okre\u015blili, \u017ce gram z\u0142ota odpowiada 13,5 gramom srebra. W ko\u0144cu znaleziono klucz do tej dziwnej zagadki. Najstarsze cywilizacje \u2013 sumeryjsko \u2013babilo\u0144ska i … Czytaj dalejMy\u015bli z\u0142ote i srebrne<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2874"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2874"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2875,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2874\/revisions\/2875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}