{"id":5549,"date":"2025-05-28T19:47:24","date_gmt":"2025-05-28T17:47:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ptn.elk.pl\/?p=5549"},"modified":"2025-05-28T20:05:38","modified_gmt":"2025-05-28T18:05:38","slug":"jubileusz-600-lecia-elku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptn.elk.pl\/index.php\/2025\/05\/28\/jubileusz-600-lecia-elku\/","title":{"rendered":"Jubileusz 600-lecia E\u0142ku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201eOkolice dzisiejszego E\u0142ku zamieszkiwali od wczesnego \u015bredniowiecza Ja\u0107wingowie \u2013 plemi\u0119 ba\u0142tyjskie blisko zwi\u0105zane z plemionami pruskimi i litewskimi. To by\u0107 mo\u017ce im zawdzi\u0119czamy nazw\u0119 E\u0142k, kt\u00f3ra mog\u0142a oznacza\u0107 teren bagienny. Przed podbojem krzy\u017cackim by\u0142 to obszar s\u0142abo zaludniony, ale nie bezludny. Ja\u0107wingowie posiadali na nim swoje osady, warownie i miejsca kultu. Wszystko si\u0119 zmieni\u0142o wraz z nadej\u015bciem krzy\u017cak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kolonizacja teren\u00f3w tzw. Wielkiej Puszczy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wraz z podpisaniem polsko-krzy\u017cackiego pokoju w Me\u0142nie w 1422 roku. Zasiedlanie okolic dzisiejszego E\u0142ku spowalnia\u0142y trwaj\u0105ce przez ca\u0142y XV wiek wojny polsko-krzy\u017cackie. Zanim powsta\u0142a osada E\u0142k, na wyspie na Jeziorze E\u0142ckim wybudowano zamek. Pierwsze wzmianki o nim pojawiaj\u0105 si\u0119 w 1398 roku. W tym czasie kilkakrotnie oblega\u0142y go wojska polskie, co odbija\u0142o si\u0119 na procesie zagospodarowywania okolicznych ziem. Akt lokacyjny nada\u0142 nowej osadzie wielki mistrz krzy\u017cacki Paul von Rusdorf. Dokument z 27 maja 1425 roku okre\u015bla\u0142 prawa i obowi\u0105zki mieszka\u0144c\u00f3w E\u0142ku. Za zasad\u017ac\u0119 E\u0142ku uznaje si\u0119 Bartosza Bratomila. Pierwszymi mieszka\u0144cami byli prawdopodobnie osadnicy z Mazowsza, potomkowie Prus\u00f3w i Ja\u0107wing\u00f3w oraz niemieccy urz\u0119dnicy i za\u0142oga zamku. Pierwsi mieszka\u0144cy trudnili si\u0119 my\u015blistwem, bartnictwem i rybo\u0142\u00f3wstwem. Bartosz Bratomil \u2013 b\u0119d\u0105cy so\u0142tysem otrzyma\u0142 w osobiste u\u017cytkowanie 4 w\u0142\u00f3ki ziemi. W u\u017cytkowanie otrzymali tak\u017ce \u0142\u0105k\u0119 po obu stronach rzeki E\u0142k i jezioro Sunowo. Osadzie przyznano 48 w\u0142\u00f3k ziemi, co r\u00f3wna\u0142o si\u0119 obszarowi 806,4 ha. E\u0142k w swoich pocz\u0105tkach by\u0142 osad\u0105 o charakterze rolniczym. Bartosz Bratomil pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 so\u0142tysa. Do jego uprawnie\u0144 nale\u017ca\u0142o m.in. sprawowanie ni\u017cszego s\u0105downictwa nad miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105. Zobowi\u0105zany by\u0142 tak\u017ce do \u015bwiadczenia s\u0142u\u017cby wojskowej z gospodarowanych przez niego w\u0142\u00f3k. Mieszka\u0144cy wsi zobowi\u0105zani byli z kolei do p\u0142acenia podatk\u00f3w na rzecz zakonu, \u015bwiadczenia us\u0142ug pocztowych poprzez dostarczanie korespondencji do zamk\u00f3w w Rynie i Gi\u017cycku oraz na Mazowsze, a tak\u017ce do dzielenia si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 zwierzyny upolowanej w tutejszych lasach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W epoce przednowoczesnej kr\u0119gos\u0142up E\u0142ku stanowi\u0142a g\u0142\u00f3wna ulica wiod\u0105ca wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu jeziora. Osada by\u0142a typow\u0105 ulic\u00f3wk\u0105, z zabudow\u0105 rozci\u0105gni\u0119t\u0105 wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej ulicy. Niejako obok osady pozostawa\u0142 zamek, odizolowany od \u017cycia spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej wodami Jeziora E\u0142ckiego. Sw\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 rol\u0119 sprawowa\u0142 dosy\u0107 kr\u00f3tko, bowiem tylko nieco ponad jedno stulecie. W 1525 roku po sekularyzacji zakonu krzy\u017cackiego straci\u0142 swe militarne znaczenie i pe\u0142ni\u0142 odt\u0105d rozmaite funkcje administracyjne, b\u0119d\u0105c siedzib\u0105 starost\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119cych, gmachem s\u0105du oraz wi\u0119zieniem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku XV do po\u0142owy XIX wieku E\u0142k pozostawa\u0142 ma\u0142ym miasteczkiem o charakterze rolniczym. Dominowa\u0142a w nim drewniana zabudowa i z tego wzgl\u0119du cz\u0119sto nawiedza\u0142y go kl\u0119ski po\u017caru, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksze zdarzy\u0142y si\u0119 w 1688 i 1695 roku. Mieszka\u0144cy \u017cyli w swoim mikro\u015bwiecie odizolowani od g\u0142\u00f3wnego nurtu historii, kt\u00f3ra tylko czasami przypomina\u0142a o sobie, jak np. w 1656 roku podczas najazdu Tatar\u00f3w na Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce, opiewanego p\u00f3\u017aniej przez lokalnych poet\u00f3w jako najtragiczniejsze wydarzenie w dziejach Mazur.\u201d[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Przywilej lokacyjny wsi czynszowej E\u0142k nadany przez wielkiego mistrza krzy\u017cackiego Paw\u0142a von Rusdorfa<\/p>\n\n\n\n

Malbork 27.05.1425<\/p>\n\n\n\n

My brat Pawe\u0142 von Rusdorf Wielki Mistrz Zakonu Braci Szpitala \u015awi\u0119tej Marii Domu Niemieckiego z Jerozolimy czynimy wiadomym i jawnym wszystkim, kt\u00f3rzy z tego dokumentu b\u0119d\u0105 korzysta\u0107, \u017ce my za rad\u0105 i zezwoleniem wsp\u00f3\u0142braci u\u017cyczamy i nadajemy naszemu mi\u0142emu i wiernemu Bartoszowi Bratumi\u0142owi, jego prawowitym spadkobiercom i potomkom czterdzie\u015bci osiem \u0142an\u00f3w , we wsi zwanej E\u0142k na polach, \u0142\u0105kach, lasach, mokrad\u0142ach i zaro\u015blach w obr\u0119bie znanych granic, r\u00f3wno rozmieszczone po obu stronach rzeczki z [tego] samego jeziora wyp\u0142ywaj\u0105cej, w dziedziczne i wieczne posiadanie na prawie che\u0142mi\u0144skim. Opr\u00f3cz tego nadajemy wspomnianemu Bartoszowi, jego prawowitym spadkobiercom i potomkom \u0142\u0105k\u0119, po\u0142o\u017con\u0105 jak rzeka z jeziora e\u0142ckiego wyp\u0142ywa, tam gdzie si\u0119 zazwyczaj poluje. Z tych czterdziestu o\u015bmiu \u0142an\u00f3w wy\u017cej wymieniony Bartosz Bratumi\u0142, jego prawowici spadkobiercy i potomkowie powinni mie\u0107 na w\u0142asno\u015b\u0107 4 \u0142any, wolne od wszelkiego czynszu i szarwark\u00f3w, jako so\u0142ectwo. Ale powinien on sprawowa\u0107 z nich [s\u0142u\u017cb\u0119 zbrojn\u0105], tak jak inni so\u0142tysi w [naszym] kraju, a je\u015bli tak si\u0119 stanie, \u017ce jaki\u015b pleban tu zamieszka, to powinien tak\u017ce cztery \u0142any z tych czterdziestu o\u015bmiu \u0142an\u00f3w, na cze\u015b\u0107 i chwa\u0142\u0119 Boga, w wolne posiadanie otrzyma\u0107. Pr\u00f3cz tego, z pozosta\u0142ych czterdziestu \u0142an\u00f3w, powinni ich posiadacze od ka\u017cdego \u0142anu p\u00f3\u0142 grzywny zwyk\u0142ej pruskiej monety i dwie kury na dzie\u0144 \u015bwi\u0119tego Marcina [11 listopada] biskupa corocznie naszemu Zakonowi jako czynsz dawa\u0107. Powinni oni od wydania tego dokumentu mie\u0107 dwana\u015bcie lat wolnizny, po kt\u00f3rych rozpocznie si\u0119 rok u\u017cytkowania \u0142an\u00f3w [i p\u0142acenia czynsz\u00f3w], kt\u00f3re wcze\u015bniej przyj\u0119li i obsadzili. Tak\u017ce powinni oni ka\u017cdego roku od dw\u00f3ch \u0142an\u00f3w jedn\u0105 morg\u0119 siana skosi\u0107, wzi\u0105\u0107 i dostarczy\u0107; i mosty [kt\u00f3re prowadz\u0105] na ostr\u00f3w, gdzie znajduje si\u0119 [nasz] zamek, powinni mieszka\u0144cy wsi pomaga\u0107 naprawia\u0107. Ale je\u015bli te mosty zostan\u0105 zniszczone, to nie s\u0105 zobowi\u0105zani do ich odbudowy. Powinni oni tak\u017ce grobl\u0119 przy m\u0142ynie pomaga\u0107 naprawia\u0107, tak cz\u0119sto jak b\u0119dzie trzeba. Opr\u00f3cz tego powinni oni od wszystkich szarwark\u00f3w by\u0107 zwolnieni. A co do ubitej dziczyzny, to powinni podobnie i starym zwyczajem post\u0119powa\u0107 tak jak Ci z Pisza. Tak\u017ce nadajemy mieszka\u0144com tej wsi wolne rybo\u0142\u00f3wstwo w e\u0142ckim jeziorze przy pomocy ma\u0142ych narz\u0119dzi, na ich w\u0142asne potrzeby, i w jeziorze Sunowo, a tak\u017ce w rzece Sunowo mog\u0105 \u0142owi\u0107. Ponadto nadajemy wspomnianemu Bartoszowi, jego prawowitym spadkobiercom i potomkom ni\u017csze s\u0105downictwo na cztery szel\u0105gi i mniej i trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 z wy\u017cszego s\u0105downictwa, jak s\u0105dy na gardle i r\u0119ce; ale tych [ostatnich] s\u0105d\u00f3w nie powinien on sprawowa\u0107 bez braci naszego Zakonu, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 tam obecni, [czy] te\u017c bez skierowanych tam ich wys\u0142annik\u00f3w. Z wykrocze\u0144 pope\u0142nionych w tej wsi przez Prus\u00f3w z okr\u0119gu k\u0119trzy\u0144skiego, so\u0142tys, ani jego spadkobiercy \u017cadnej cz\u0119\u015bci nie maj\u0105. Jednak z wykrocze\u0144 i s\u0105d\u00f3w sprawowanych nad obcymi Prusami, kt\u00f3rzy w k\u0119trzy\u0144skim okr\u0119gu nie mieszkaj\u0105, a gdzie zostan\u0105 zatrzymani i os\u0105dzeni, powinien so\u0142tys tak\u017ce wtedy trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy otrzyma\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Chcemy te\u017c aby p\u0142acono bartnikom z tej wioski za ich mi\u00f3d, sk\u00f3ry i wszelk\u0105 dziczyzn\u0119, podobnie jak to jest p\u0142acone w Piszu, co mo\u017cna wyliczy\u0107: za jedn\u0105 beczk\u0119 miodu dwie i p\u00f3\u0142 grzywny zwyk\u0142ej pruskiej monety z g\u0142owy, za jedn\u0105 r\u0105czk\u0119 miodu 4 skojce , a za jeden funt wosku jeden skojec, za sk\u00f3r\u0119 z g\u0142owy tura trzy wiardunki [18 skojc\u00f3w], za sk\u00f3r\u0119 turzycy p\u00f3\u0142 grzywny [12 skojc\u00f3w], za konia jeden wiardunek [6 skojc\u00f3w], za sk\u00f3r\u0119 koby\u0142y pi\u0119\u0107 skojc\u00f3w, za sk\u00f3r\u0119 jelenia cztery i p\u00f3\u0142 skojca, za sk\u00f3r\u0119 bobra pi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 skojca, za sk\u00f3r\u0119 kuny trzy i p\u00f3\u0142 skojca, za sk\u00f3r\u0119 wydry dwa skojce. Natomiast ci bartnicy, sukno, s\u00f3l, m\u0105k\u0119 od prokuratora w E\u0142ku powinni pozyskiwa\u0107 i p\u0142aci\u0107 za to, jak ludzie w Piszu prokuratorowi tak samo p\u0142ac\u0105, tak mianowicie za jeden korzec m\u0105ki p\u00f3\u0142 wiardunku, za jeden \u0142okie\u0107 szarego sukna dwa skojce, za jedn\u0105 r\u0105czk\u0119 soli dwa skojce, za jedn\u0105 r\u0105czk\u0119 piwa jeden \u0142ut, za jedn\u0105 r\u0105czk\u0119 miodu pitnego sze\u015b\u0107 szel\u0105g\u00f3w, za jedn\u0105 r\u0105czk\u0119 ciemnego piwa jeden skojec. Powinni oni tak\u017ce panom zwierzchnim z\u0142owi\u0107 ryby: beczk\u0119 szczupak\u00f3w za jedn\u0105 grzywn\u0119, do tego powinno si\u0119 im da\u0107 beczki i s\u00f3l, za kop\u0119 szczupak\u00f3w z ich w\u0142asn\u0105 sol\u0105 trzy wiardunki i te wy\u017cej ustalone kwoty pieni\u0119dzy powinni wszyscy ze sob\u0105 w zwyk\u0142ej monecie tego kraju rozlicza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

 Pozwolili\u015bmy im tak\u017ce na wolne polowania, ze wszystkich upolowanych dzikich zwierz\u0105t, zgodnie z prawem, maj\u0105 dawa\u0107 \u0107wiartk\u0119, za wyj\u0105tkiem nied\u017awiedzi i dzik\u00f3w, z kt\u00f3rych nic nie musz\u0105 dawa\u0107. Powinni oni tak\u017ce listy do Rynu, Gi\u017cycka i na Mazowsze roznosi\u0107 do najbli\u017cszych zamk\u00f3w do starost\u00f3w ksi\u0119stwa mazowieckiego, w dzie\u0144 i w nocy.<\/p>\n\n\n\n

 Je\u015bli tutejszy prokurator za\u0142o\u017cy w E\u0142ku folwark, to powinni oni pom\u00f3c zbo\u017ce w ramach dziesi\u0119ciny odebra\u0107, a gdyby ich za\u017c\u0105da\u0142 na polowanie, to powinni oni na \u0142owy ci\u0105gn\u0105\u0107, czy to b\u0119dzie na wodzie czy na l\u0105dzie, a za to powinien prokurator da\u0107 im na tydzie\u0144 dwa skojce i do tego trzy chleby ka\u017cdego dnia. A kto zwierzyn\u0119 pochwyci, przy pomocy side\u0142 albo w g\u0119stwinie, temu powinno si\u0119 z niej \u0142eb da\u0107. Tak\u017ce powinien ka\u017cdy, kto ma mi\u00f3d, ka\u017cdego roku trzy r\u0105czki miodu albo p\u00f3\u0142 dobrej grzywny naszemu Zakonowi jako czynsz zap\u0142aci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Dla wi\u0119kszej pewno\u015bci i wiecznej pami\u0119ci kazali\u015bmy zawiesi\u0107 nasz\u0105 piecz\u0119\u0107 do tego listu, kt\u00f3ry jest dany w naszym zamku w Malborku na Zes\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego [27 maja] w 1425 roku. \u015awiadkami tej rzeczy byli uczciwi duchowni naszego Zakonu mili bracia: Marcin von Kemnate wielki komtur, Erazm von Fischborn, podskarbi, Wawrzyniec, nasz wikariusz, Jan Saswitz, nasz kompan, Henryk Nicolaus, nasz pisarz, Jan Beenhausen, prokurator w K\u0119trzynie, Jan Stogheim i wielu innych wiarygodnych ludzi.[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Obchody jubileuszu 600-lecia lokacji E\u0142ku<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Oficjalny logotyp 600-lecia E\u0142ku<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

We wtorek 27.05.2025 roku o godz. 09:00 w Sali Zebra w E\u0142ckim Centrum Kultury odby\u0142a si\u0119 uroczysta jubileuszowa sesja Rady Miasta E\u0142ku na kt\u00f3r\u0105 opr\u00f3cz radnych przybyli liczni zaproszeni go\u015bcie. Posiedzenie otworzy\u0142 Przewodnicz\u0105cy Rady Miasta Micha\u0142 Tyszkiewicz. Po stwierdzeniu  quorum i przyj\u0119ciu porz\u0105dku obrad Przewodnicz\u0105cy Rady Miasta przywita\u0142 wszystkich przyby\u0142ych. W kr\u00f3tkich s\u0142owach przybli\u017cy\u0142 histori\u0119 E\u0142ku Prezydent E\u0142ku Tomasz Andrukiewicz. Nast\u0119pnie zosta\u0142 odczytany akt lokacji E\u0142ku po czym zaproszeni go\u015bcie sk\u0142adali \u017cyczenia i prezenty, mi\u0119dzy innymi Wicewojewoda warmi\u0144sko-mazurski Zbigniew Szczypi\u0144ski, Wicemarsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa warmi\u0144sko-mazurskiego Katarzyna Sobiech, biskup Diecezji E\u0142ckiej  Jerzy Mazur, biskup Greckokatolickiej Eparchii Olszty\u0144sko-Gda\u0144skiej Arkadiusz Trochanowski, dow\u00f3dca Batalionowej Grupy Bojowej NATO p\u0142k. William Branch, pose\u0142 Anna Wojciechowska, senator Jolanta Piotrowska,  Maciej Wr\u00f3bel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, kt\u00f3ry wr\u0119czy\u0142 Odznak\u0119 Honorow\u0105 Zas\u0142u\u017cony dla Kultury Polskiej Dyrektor ECK Anecie Werli i inni.Zosta\u0142 odczytany list wicepremiera, ministra Obrony Narodowej W\u0142odzimierza Kosiniaka-Kamysza. Po wyst\u0105pieniach go\u015bci zosta\u0142a wy\u015bwietlona prezentacja multimedialna \u201e600 lat E\u0142ku \u2013 historia i tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u201d. Nast\u0119pnie Radni podj\u0119li uchwa\u0142y w sprawie uczczenia jubileuszu 600-lecia lokacji E\u0142ku oraz nadania nowym rondom nazwy \u201e600-lecia E\u0142ku\u201d na skrzy\u017cowaniu ul.ul. Pi\u0142sudskiego, Sikorskiego oraz Warszawskiej oraz \u201eBartosza Bratumila\u201d na skrzy\u017cowaniu ul. Sikorskiego i \u0141ukasiewicza.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie sesji \u017cyczenia Prezydentowi E\u0142ku oraz prezenty z\u0142o\u017cy\u0142y liczne delegacje samorz\u0105dowc\u00f3w z s\u0105siednich miast, gmin  powiat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Po zamkni\u0119ciu sesji wszyscy przybyli go\u015bcie oraz gospodarze zostali pocz\u0119stowani pi\u0119knym i pysznym jubileuszowym tortem. R\u00f3wnie\u017c wszyscy uczestnicy uroczysto\u015bci otrzymali jubileuszow\u0105 wpink\u0119, breloczek oraz zestaw poczt\u00f3wek.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnym elementem obchod\u00f3w jubileuszu by\u0142a  uroczysta Msza \u015awi\u0119ta  w katedrze \u015bw. Wojciecha koncelebrowana przez biskup\u00f3w Arkadiusza Trochanowskiego oraz Jerzego Mazura.<\/p>\n\n\n\n

Po Mszy \u015awi\u0119tej o godz. 14:00 w parku Solidarno\u015bci w pobli\u017cu pomnika Micha\u0142a Kajki na pami\u0105tk\u0119 jubileuszu 600-lecia E\u0142ku zosta\u0142 zasadzony d\u0105b \u201eBartosz Bartumi\u0142\u201d.Uroczysto\u015b\u0107 przyci\u0105gn\u0119\u0142a liczne grono mieszka\u0144c\u00f3w, przedstawicieli w\u0142adz samorz\u0105dowych, cz\u0142onk\u00f3w stowarzysze\u0144 i organizacji, harcerzy, uczni\u00f3w, student\u00f3w i przedszkolak\u00f3w. Ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 symbolicznie sypn\u0105\u0107 kupk\u0119 ziemi. W\u015br\u00f3d nich by\u0142a r\u00f3wnie\u017c 92-letnia rodowita e\u0142czanka, pani Inge Graumann, kt\u00f3ra obecnie mieszka w Kirchheimbolanden w Niemczech i przyjecha\u0142a do swojego rodzinnego miasta, \u017ceby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w obchodach jubileuszu.  D\u0105b Bartosz Bratumi\u0142 zosta\u0142 we wtorek (27.05) zasadzony w Parku Solidarno\u015bci na pami\u0105tk\u0119 600-lecia E\u0142ku. Imi\u0119 drzewa odnosi si\u0119 do historycznej postaci pierwszego so\u0142tysa \u0141eku. Drzewo jest d\u0119bem szypu\u0142kowym, ma ju\u017c 25 lat i pochodzi z polskiej hodowli.<\/p>\n\n\n\n

W jubileuszowych uroczysto\u015bciach , na zaproszenie Przewodnicz\u0105cego Rady Miasta E\u0142ku oraz Prezydenta Miasta E\u0142ku wzi\u0119li udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego Oddzia\u0142 w Suwa\u0142kach Ko\u0142o w E\u0142ku Marek Nowicki \u2013 Prezes Ko\u0142a PTN, Marek Buze \u2013 Sekretarz Zarz\u0105du Ko\u0142a PTN oraz Jerzy Jusiel \u2013 Skarbnik Zarz\u0105du Ko\u0142a PTN.<\/p>\n\n\n\n